Jaarlijks belanden ruim 20.000 voetgangers op de Spoedeisende Hulp na een enkelvoudig ongeval, veelal veroorzaakt door struikelen of uitglijden. Vooral ouderen lopen hierbij ernstig letsel op. Hoewel er steeds meer aandacht is voor valpreventie in en om huis, is er voor valongevallen buitenshuis (of in de openbare ruimte) nog een belangrijke slag te slaan.
Zeker blijven lopen (ZBL) is een valpreventieve interventie voor voetgangers buitenshuis. De training richt zich specifiek op het voorkomen van enkelvoudige voetgangersongevallen bij ouderen in de buitenruimte en vormt daarmee een waardevolle aanvulling op bestaande valpreventieprogramma’s die voornamelijk gericht zijn op preventie van valongevallen in en om huis.
De interventie is na het volgen van een scholing, waarin de ergotherapeut zich de geprotocolleerde trainingsaanpak eigen maakt, direct toepasbaar. De ergotherapeut kan deze groepstraining 'Zeker blijven lopen!' dan aanbieden in de eigen buurt of gemeente.
Het doel van de interventie is om het bewustzijn over valrisico’s bij het lopen buitenshuis te vergroten en strategieën aan te leren om de kans op vallen te verkleinen.
De doelgroep voor ‘Zeker blijven lopen!’ is de oudere (65+) die zelfstandig thuis woont en die nog regelmatig buitenshuis loopt (met of zonder loophulpmiddel) en bezorgd is om buitenshuis te vallen en/of wel eens binnen- of buitenshuis is gevallen.
Het programma bestaat uit zeven bijeenkomsten waarin een groep één keer per week bij elkaar komt. Elke bijeenkomst duurt 1,5 uur. In 4 bijeenkomsten staat een inhoudelijk thema centraal: de bebouwde omgeving, de sociale omgeving, weer- en straatomstandigheden en persoonlijke factoren. Aan bod komen de verschillende risico’s op straat en welke strategieën kunnen worden ingezet om de risico’s te verminderen om zichzelf zekerder te voelen. Met het geleerde wordt zowel binnen als ook buiten geoefend. Ook gaat de groep de buurt beoordelen op de veiligheid voor oudere voetgangers. Voor actieve deelname en vanwege de oefensessies buiten is de maximale groepsgrootte 12 deelnemers.
Het pilotonderzoek (uitgevoerd in 2024/2025) toonde aan dat de interventie haalbaar en uitvoerbaar is in de Nederlandse praktijk, met een hoge waardering van zowel de uitvoerende ergotherapeuten als deelnemers.
“Nou, ik kijk wel bewuster vooruit. Ja, ja. Ik was veel te bang om vallen, dus ik keek meer naar de grond als vooruit. Maar ik merk wel als ik echt vooruitkijk dat ik rechter op loop en dat mijn balans ook beter is.”
“Ja, ik heb gemerkt dat ik, als ik naar buiten ga, moet zorgen dat ik niet vermoeid ben. Vermoeider dat ik ben, hoe erger dat ik eh... zwalk.”
"En wat ik allemaal gehoord hebt, dat herken ik allemaal. Maar de rooie draad is inderdaad bewustwording endaarnaar handelen. Dat is eigenlijk de rooie draad van het geheel eigenlijk."
“Anders liep ik gewoon schuin [red. de straat over]. Dan ga ik nu echt ervoor staan en draai dan de rollator zodat ik er zo recht voor sta en dan erover gaan.”
“Voeten optillen hè. Goed de voeten optillen. Dat doe ik nou wel.”
“De enige tip is; dat het jammer is dat vandaag de laatste keer is. Ik vond het zo leuk, zo leuk!”
De meest kansrijke optie om ZBL! uit te kunnen voeren is om dit vanuit de ketenaanpak valpreventie te financieren. Meerdere gemeenten zijn enthousiast om deze interventie in te zetten.
Gemeenten stellen meestal als voorwaarde dat de interventie is opgenomen als erkende leefstijlinterventie in het register van het loket Gezond Leven van het RIVM. De aanvraag voor opname in het register is in voorbereiding.
In een bijzonder onderzoeksproject vanVeiligheidNL, de Leerstoel Ergotherapie en Ergotherapie Nederland werd eind 2023 de ergotherapie groepstraining: ‘Zeker blijven lopen!’, in opdracht van het ministerie van I&W (Rijkswaterstaat) onderzocht. Het programma met de oorspronkelijke naam? ‘Stroll Safe' is in Amerika een bewezen effectieve ergotherapie groepstraining voor valpreventie van oudere voetgangers buitenshuis . Het programma is ontwikkeld in de Verenigde Staten door Prof. Dr. Tracy Chippendale. In het onderzoek is het programma vertaald naar de Nederlandse situatie.
In 2024 is de groepstraining als pilot uitgevoerd in drie gemeenten en in het eerste kwartaal van 2025 is de eindrapportage van het haalbaarheidsonderzoek opgeleverd aan de opdrachtgever. In een vervolgtraject heeft de opdrachtgever de mogelijkheid geboden om werving van deelnemers extra te ondersteunen, specifiek voor stedelijk gebied.
VeiligheidNL, de Leerstoel Ergotherapie en Ergotherapie Nederland vormen samen het consortium om Zeker blijven lopen! in Nederland verder te implementeren.
In het voorjaar van 2026 kon met een subsidie van de gemeente (jaar van de voetganger) én van de GGD Amsterdam (programma Vitaal Ouder Worden) meer ervaring opgedaan worden met de interventie. Deze subsidie bood kansen om de interventie verder op te schalen en meer ergotherapeuten te laten kennismaken met de interventie. Daarnaast draagt dit bij aan het genereren van meer bewijs uit de praktijk om de aanvraag voor het Loket Gezond Leven te ondersteunen.
Er is contact gezocht met het ENA ergotherapeutennetwerk van Amsterdam. Ook voor dit doel bleek een monodisciplinair samenwerkingsverband enorm waardevol! Er zijn 11 ergotherapeuten geschoold in Amsterdam en 5 groepstrainingen succesvol uitgevoerd. Later in het jaar volgen er mogelijk nog enkele trainingen. Lees meer over Zeker blijven Lopen in Amsterdam.
De uitvoering in Amsterdam wordt met subsidie van ZonMw geëvalueerd op bevorderende en belemmerende factoren voor implementatie. De resultaten van Amsterdam en de eerdere pilots worden gebruikt om een plan voor opschaling te maken. Dit zal eind 2026 gereed zijn.
Ook is in een onderzoek van 4e jaars studenten ergotherapie de werving van deelnemers geëvalueerd. Eind 2026 worden de resultaten van de onderzoeken gepubliceerd.